Bakan Bayraktar, Iraklı mevkidaşı ve beraberindeki heyeti Bakanlıkta ağırlarken, görüşmede iki ülke arasındaki enerji alanındaki mevcut iş birlikleri ile yeni döneme ilişkin hedefler değerlendirildi.

PETROL HATTINDA 750 BİN VARİLLİK DÜZENLEME

Görüşmenin ardından BOTAŞ ile Irak devlet petrol şirketleri SOMO ve NOC arasında, Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı’nın daha etkin kullanılmasını sağlayacak bir yıllık anlaşmaya imza atıldı.

Yaklaşık 50 yıldır Türkiye ile Irak arasında önemli bir enerji koridoru olarak faaliyet gösteren hattın uzun vadeli kullanımına ilişkin çalışmalar devam ederken, yeni geçiş düzenlemesi günlük 750 bin varillik petrol akışını kapsıyor.

Daha önce hatta gerçekleşen fiili petrol akışının günlük yaklaşık 180 bin ila 220 bin varil seviyesinde olduğu belirtiliyordu. Yeni düzenlemeyle birlikte Ceyhan üzerinden taşınabilecek petrol miktarında önemli bir artışın önü açılmış oldu.

CEYHAN’IN ENERJİDEKİ STRATEJİK ROLÜ GÜÇLENİYOR

Küresel piyasalarda jeopolitik risklerin ve enerji arzına ilişkin endişelerin arttığı bir dönemde Irak petrolünün Ceyhan üzerinden dünya piyasalarına daha yüksek hacimlerde ulaştırılması, Türkiye’nin enerji koridoru konumunu daha da güçlendirecek.

Petrol akışının artırılmasıyla birlikte Ceyhan’ın yalnızca bölgesel değil, küresel enerji arz güvenliği bakımından da stratejik öneminin daha fazla öne çıkması bekleniyor.

Yeni düzenlemenin Türkiye açısından ekonomik getirileri de dikkat çekiyor. Günlük petrol akışının 750 bin varile ulaşması halinde transit geçiş ve liman hizmetlerinden elde edilecek gelirlerin önemli ölçüde artması öngörülüyor. Bu gelirlerin cari dengeye katkı sağlaması ve enerji ithalatının oluşturduğu ekonomik yükün azaltılmasına destek olması bekleniyor.

HEDEF 1 MİLYON VARİL, UZUN VADEDE 2,5 MİLYON VARİL

Türkiye ile Irak arasındaki enerji iş birliğinde hedef yalnızca mevcut kapasitenin artırılmasıyla sınırlı değil.

İki ülkenin uzun vadeli vizyonunda ilk aşamada günlük petrol tedarikinin 1 milyon varil seviyesine çıkarılması, ilerleyen dönemde ise gerekli altyapı yatırımlarının yapılmasıyla hattın toplam kapasitesinin 2,5 milyon varile kadar yükseltilmesi hedefleniyor.

Bu hedefin gerçekleşmesi, Türkiye’nin Irak petrolünün dünya pazarlarına ulaştırılmasındaki rolünü daha da büyütürken, Ceyhan’ın uluslararası enerji ticaretindeki konumunu da güçlendirebilir.

Bakan Bayraktar da Türkiye’nin hedefinin mevcut altyapıyı en yüksek verimlilikle kullanmak olduğunu belirterek, Irak’ın yanı sıra bölgedeki diğer enerji kaynaklarının da Ceyhan üzerinden dünya piyasalarına ulaştırılmasını sağlayacak kapsamlı ve uzun vadeli bir enerji ortaklığının geliştirilmesine vurgu yaptı.

KERKÜK PETROLÜNDE TÜRKİYE’YE YENİ ROL

Türkiye ile Irak arasındaki enerji iş birliğinde dikkat çeken gelişme yalnızca petrol taşımacılığıyla sınırlı değil.

Geçtiğimiz günlerde imzalanan başka bir anlaşmayla Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nın (TPAO), Irak’ın Kerkük bölgesindeki petrol sahalarının geliştirilmesine yönelik konsorsiyuma ortak olması, iki ülke arasındaki enerji ilişkilerinde yeni bir sayfa açtı.

TPAO, BP ve ConocoPhillips ile birlikte Kerkük’teki petrol sahalarının geliştirilmesi amacıyla oluşturulan konsorsiyumda yüzde 15 pay aldı.

Bu ortaklık, Türkiye’nin Irak enerji sektöründeki rolünü yalnızca petrolün taşınmasıyla sınırlı olmaktan çıkararak üretim ve saha geliştirme faaliyetlerine de taşıyor.

TÜRKİYE-IRAK ENERJİ ORTAKLIĞINDA YENİ AŞAMA

Irak petrolünün Ceyhan üzerinden dünya piyasalarına taşınmasının artırılması ve TPAO’nun Kerkük petrol sahalarına ortak olması, Ankara-Bağdat hattındaki enerji ilişkilerinin giderek daha kapsamlı bir yapıya dönüştüğünü ortaya koyuyor.

Petrol boru hattının daha etkin kullanılması, Ceyhan’ın kapasitesinin artırılması ve Türkiye’nin Irak’taki petrol üretim projelerine doğrudan ortak olması; iki ülke arasındaki enerji iş birliğinin taşımacılıktan üretime, lojistikten uluslararası enerji ticaretine uzanan çok boyutlu bir ortaklığa dönüşmesinin önünü açıyor.

ABD ile İran arasındaki gerilimde stratejik önemi yüksek olan Hürmüz Boğazı yeniden küresel gündemin merkezine yerleşti. Washington yönetiminin bölgede uygulamaya koyduğu deniz ablukası sürerken, İran basınında dikkat çeken yeni iddialar ortaya atıldı. İran kaynaklı haberlerde, son 72 saat içinde çok sayıda İran gemisinin bu ablukayı aşarak geçiş yaptığı öne sürüldü.

Hürmüz Boğazı, dünya enerji taşımacılığı açısından kritik bir geçiş noktası olarak biliniyor. Basra Körfezi’nden çıkan petrol ve doğal gazın önemli bir bölümü bu dar su yolundan geçerek uluslararası pazarlara ulaşıyor. Bu nedenle bölgede yaşanan her gelişme, sadece bölgesel değil küresel ekonomiyi de doğrudan etkiliyor.

ABD ile İran arasında bir süredir devam eden gerilim, karşılıklı saldırıların durdurulmasıyla kısmen yatışmış olsa da, deniz trafiği üzerindeki kısıtlamalar krizin farklı bir boyutta devam ettiğini gösteriyor. Özellikle ABD’nin uyguladığı abluka nedeniyle taraflar arasında yürütülmesi planlanan diplomatik görüşmelerin sekteye uğradığı belirtiliyor.

İran’a yakınlığıyla bilinen Fars Haber Ajansı’nın yayımladığı haberde, uydu takip verilerine dayandırılan çarpıcı bilgiler paylaşıldı. Buna göre, son 72 saatlik süreçte İran’a ait toplam 52 gemi, ABD’nin uyguladığı deniz ablukasını aşarak Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yaptı. Bu gemiler arasında 31 petrol tankeri ve 21 yük gemisinin bulunduğu ifade edildi.

Söz konusu gelişme, özellikle enerji piyasaları açısından büyük önem taşıyor. Çünkü petrol tankerlerinin güvenli şekilde boğazdan geçebilmesi, küresel petrol arzının kesintisiz devam etmesi anlamına geliyor. İran basınında yer alan bu iddialar, ABD’nin ablukasının etkinliği konusunda da soru işaretlerine neden oldu.

Haberde ayrıca, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere ilişkin daha detaylı veriler de paylaşıldı. Buna göre, son dönemde boğazdan geçen toplam 30 geminin içerisinde İran’a ait 6 petrol tankeri ve 5 yük gemisinin bulunduğu belirtildi. Bu durum, ablukaya rağmen deniz trafiğinin tamamen durdurulamadığını ortaya koyuyor.

Öte yandan, Hürmüz Boğazı’ndaki mevcut durumun arka planında daha önce yaşanan askeri gelişmeler bulunuyor. İran Devrim Muhafızları Ordusu, 28 Şubat tarihinde ABD ve İsrail tarafından gerçekleştirildiği öne sürülen saldırıların ardından, 2 Mart itibarıyla boğazın geçişlere kapatıldığını duyurmuştu. Bu açıklama, uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırmış ve enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açmıştı.

ABD tarafı ise bu gelişmelere karşılık olarak daha sert bir tutum benimsedi. ABD Başkanı Donald Trump, İran ile Pakistan’da yürütülen müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’na yönelik bir abluka sürecinin başlatılacağını duyurdu. Bu açıklamanın hemen sonrasında ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 13 Nisan itibarıyla İran limanlarına giriş yapan veya bu limanlardan ayrılan tüm gemilere yönelik deniz ablukasının resmen yürürlüğe girdiğini açıkladı.

Gelinen noktada, taraflar arasında doğrudan askeri çatışma yaşanmıyor olsa da, deniz ticareti üzerindeki baskı ve karşılıklı hamleler gerilimin sürdüğünü açıkça gösteriyor. İran basınının öne sürdüğü “ablukanın delindiği” yönündeki iddialar ise önümüzdeki süreçte bölgedeki güç dengeleri ve deniz güvenliği açısından yeni tartışmaları beraberinde getirebilir.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan bu gelişmelerin yalnızca bölgesel bir kriz olmadığını, aynı zamanda küresel enerji arzı, petrol fiyatları ve uluslararası ticaret üzerinde ciddi etkiler yaratabileceğini vurguluyor. Bu nedenle, ABD ile İran arasında yaşanan her yeni gelişme dünya genelinde yakından takip edilmeye devam ediyor.